Garnaalvissers te paard: wat, waar en wanneer

Garnaalvissers te paard vangen grijze garnalen met een Brabants trekpaard dat tot aan de borst door het water stapt. Oostduinkerke is de enige plek ter wereld waar dat nog gebeurt, sinds 2013 UNESCO-erfgoed. Je ziet ze volgens NAVIGO en Visit Koksijde van april tot en met oktober op het strand.

Plan je meer dan dit ene uitstapje? Dan helpt wat te doen in Oostduinkerke je verder.

Wat zijn garnaalvissers te paard?

Garnaalvissers te paard vangen grijze garnalen met een Brabants of Belgisch trekpaard. Het paard stapt tot aan de borst door het water, parallel met de kust, en trekt een groot trechtervormig net achter zich aan. Een ketting over het zand laat de garnalen opspringen, zodat ze in het net terechtkomen.

Zo verloopt een vistocht

• Het net is 7 bij 10 meter en wordt opengehouden door twee zijdelingse planken.
• Een ketting sleept over het zand en veroorzaakt schokgolven, waardoor de garnalen opspringen.
• Elk half uur gaat het paard terug naar het strand om het net te legen en de vangst te zeven.
• De garnalen komen terecht in korven die aan weerszijden van het paard hangen.
• Het vissen duurt ongeveer drie uur: anderhalf uur voor tot anderhalf uur na laagwater.
• Na het vissen worden de garnalen gekookt in zoet water.

Het net vraagt enorm veel trekkracht, daarom gebruiken de vissers Brabantse trekpaarden. Op het strand herken je de paardenvissers aan hun gele kledij. Volgens NAVIGO zijn kennis van de zee en de zandstrook, vertrouwen in het paard en respect voor het dier onmisbaar.

Paardenvissers en kruiers

Op het strand zie je ook garnaalvissers te voet, de kruiers. Zij duwen een steeknet voor zich uit of trekken een sleepnet achter zich aan, in waadpak en gele oliejas. De paardenvissers zijn de bekendste, maar niet de enige garnaalvissers hier.

Waarom bestaat dit alleen in Oostduinkerke?

Oostduinkerke is de enige plek ter wereld waar nog garnalen te paard worden gevist. Vroeger gebeurde dat ook op stranden in Vlaanderen, Noord-Frankrijk, Zuid-Engeland en Nederland. De traditie gaat meer dan 500 jaar terug en staat sinds 2013 op de UNESCO-lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.

• Al meer dan 500 jaar vissen mensen hier op garnalen. Al geruime tijd doen ze dat op trekpaarden, vroeger ook op muilezels.
• In 2013 nam UNESCO de garnaalvisserij te paard in Oostduinkerke op in de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid.
• Volgens UNESCO zijn twaalf families in Oostduinkerke actief in deze visserij.

Volgens NAVIGO is Oostduinkerke ideaal voor deze visserij. Het strand glooit zacht en er staan geen golfbrekers of andere hindernissen.

Wanneer kun je de garnaalvissers te paard zien?

NAVIGO en Visit Koksijde zeggen dat je de garnaalvissers te paard van april tot en met oktober aan het werk ziet op het strand van Oostduinkerke. In de zomermaanden demonstreren ze bijna dagelijks. De exacte dagen en uren verschillen en staan in de demonstratiekalender van NAVIGO.

Het seizoen: wat de bronnen zeggen

De bronnen zeggen niet overal hetzelfde. NAVIGO en Visit Koksijde noemen april tot en met oktober, een andere pagina van NAVIGO de vakantieperiodes (april tot september). Buiten de sessies trekken de vissers volgens NAVIGO het hele jaar naar zee, behalve in de koude wintermaanden. Kijk daarom voor de actuele data op navigomuseum.be, bij de demonstratiekalender.

Hoe lang en hoe laat?

Een aangekondigde demonstratie duurt ongeveer 45 minuten. Het uur verschilt van dag tot dag, want de getijden bepalen het vissen. In de kalender staat ook bij welke sessies de garnalen daarna op de Zeedijk worden gekookt.

Waar op het strand?

In juli en augustus staan de demonstraties volgens NAVIGO in het centrum van Oostduinkerke-Bad, ter hoogte van het Astridplein. Buiten de zomermaanden kun je de vissers mogelijk ook zien ter hoogte van Sint-André en Groenendijk. Ze trekken tussen de Schipgatduinen (Sint-André) en Groenendijk naar zee. Een overzicht van de zones lees je bij het strand van Oostduinkerke.

Zo bereid je je bezoek voor

Je hoeft het getij niet zelf uit te rekenen: de demonstratiekalender van NAVIGO geeft het uur van elke sessie. De vissers werken van anderhalf uur voor tot anderhalf uur na laagwater. Laagwater komt twee keer per dag en het uur verschuift van dag tot dag. De getijdentabel van Visit Koksijde laat dat zien.

Veilig kijken

• Hou altijd voldoende afstand en hou de weg vrij voor de paardenvissers.
• Foto's maken mag, maar spring niet plots op de kar of voor het paard. Een paardenvisser kan niet door zijn paard kijken.
• Wil je het paard strelen? Vraag eerst aan de paardenvisser of de begeleider of dat past.
• Wandel niet op of over de netten.
• Hou kinderen dichtbij. Spelen, lopen en springen zijn geen goed idee bij de paarden.
• Vermijd plotse en harde geluiden. Paarden horen heel goed: ritselende plastic zakjes, openklappende paraplu's en regenjassen komen hard binnen.
• Luister naar de instructies van de paardenvissers en hun begeleiders.

Kijken met kinderen

Kijken met kinderen kan, als je ze dicht bij je houdt. Tijdens de Garnaalfeesten trekken kinderen zelfs met een steeknetje naar zee om garnalen te vangen, samen met de kruiersverenigingen en de paardenvissers. Meer uitstappen voor het gezin vind je bij met kinderen naar Koksijde en Oostduinkerke.

Kijken met je hond

In Koksijde en Oostduinkerke moet je hond op het openbaar domein altijd aan de leiband, ook op het strand. Bij de Garnaalfeesten zijn honden welkom, maar ze blijven aan de leiband en uit de buurt van de paarden. Volgens de gemeente mogen honden van 15 juni tot en met 15 september tussen 10.30 en 18.30 uur alleen in drie hondenzones. Kijk voor de actuele regels op koksijde.be of lees honden op het strand van Koksijde en Oostduinkerke.

De Garnaalfeesten in Oostduinkerke

De Garnaalfeesten zijn het grote feest van de garnaalvissers te paard. Ze vinden sinds 1950 plaats op het laatste weekend van juni in Oostduinkerke. Je ziet de paardenvissers aan het werk, proeft garnaalsoep, kijkt naar het Belgisch kampioenschap garnalen pellen en sluit af met de Garnaalstoet. Het programma staat op visitkoksijde.be/garnaalfeesten.

• Zaterdag: een folkloremarkt over de visserij en oude ambachten, waar de Koninklijke Orde van de Paardenvisser garnaalsoep serveert.
• Zaterdag: de aanstelling van de nieuwe Mieke Garnaal en haar eredames, die de gemeente het hele jaar vertegenwoordigen.
• Zaterdag: het Belgisch kampioenschap garnalen pellen. Wie pelt in 10 minuten de meeste grijze garnalen?
• Zaterdag: kinderen trekken met steeknetjes en de kruiersverenigingen naar zee om garnalen te vangen.
• Zondag: de Zeewijding, een ritueel waarbij de zee wordt gezegend ter bescherming van vissers en zeelui.
• Zondagnamiddag: de Garnaalstoet, met meer dan 50 groepen, praalwagens, muziek en volksdansen die het vissersleven van vroeger tot leven brengen.

De meeste activiteiten zijn gratis. In het centrum van Oostduinkerke-Bad gelden tijdelijke verkeersmaatregelen en parkeerverboden. Parkeer daarom op de aangeduide randparkings of kom te voet, met de fiets of met de kusttram (halte Oostduinkerke Bad). Het weekend is erg populair, dus reserveer je verblijf tijdig. Meer feesten aan de kust vind je bij evenementen en festivals aan de Belgische kust.

Garnalen proeven: wat is bevestigd

Je kunt verse grijze garnalen proeven bij de paardenvissers en op de Garnaalfeesten. Na sommige demonstraties worden de garnalen op de Zeedijk gekookt. De paardenvissers laten mensen na het vissen de verse vangst proeven. Op de folkloremarkt van de Garnaalfeesten zijn er proeverijen met garnalen, garnaalsoep en gebakken vis.

Welke sessies met koken eindigen, zie je in de demonstratiekalender. Wat het proeven kost, vermelden de officiële pagina's niet. Vraag het ter plaatse of bij de dienst Toerisme Koksijde-Oostduinkerke.

NAVIGO Visserijmuseum: het verhaal erachter

Het NAVIGO Visserijmuseum in Oostduinkerke-Dorp is de plek om het verhaal achter de paardenvissers te leren kennen. Je ziet er onder meer de Noordzee-aquaria, het vissershuisje, de houten vissersboot OD 1 Martha en potvis Valentijn. Visit Koksijde raadt het museum aan voor wie alles wil weten over deze visserijtraditie.

Het museum is bij uitstek een familiemuseum. Huisdieren zijn er niet toegelaten, behalve erkende assistentiehonden. Kijk voor openingsuren en tickets op navigomuseum.be. Bij slecht weer is het een goed plan: meer ideeën staan bij wat te doen bij regen in Oostduinkerke en Koksijde.

Overnachten in Oostduinkerke

Vakantiehuis Zeevibes in Oostduinkerke is een vakantiehuis voor 4 personen met een volledig omheinde tuin. Je eerste hond verblijft gratis. Het strand van Groenendijk ligt op 1,7 km (22 minuten wandelen). Rechtstreeks boeken is 10 % goedkoper. Bekijk het vakantiehuis of lees over vakantie met je hond aan zee.